Studiehandbok 2009/2010

Med bakgrunn i kunnskap om kva som konstituerar ein nasjonal kultur, vil dette emnet svara på i kva grad det vestnorske har vore ein særeigen kultur, i kva grad denne kulturen har skilt seg frå det nasjonale, og korleis denne kulturen har vorte påverka av møte med andre kulturar.

’Vest-Noreg’ er her i hovudsak avgrensa til kyst- og fjordbygder på Vestlandet og Agder-kysten. Nordsjøområdet omfattar alle landa omkring dette havområdet frå vestkysten av Sverige i aust til Nederland i sør og dei britiske øyane og Færøyane i vest.

Fagemnet har tre tyngdepunkt.

I fokus for det første står avklaringar av eit knippe omgrep som alle er sentrale i emnet. Desse omgrepa er nytta med varierande innhald i ulike fagtekstar, som gjer presiseringar naudsynte.

I det andre tyngdepunktet er norske kystsamfunn i vest og sør mest i synsfeltet: På bakgrunn av variasjonar mellom bygdesamfunn i økonomi/næring og folkesetnad er det ein hovudambisjon å kasta lys over utvikling i politikk, ideologi, religion og kultur lokalt og regionalt.

Det tredje tyngdepunktet har feste i framveksten og utviklinga av internasjonale kontaktar og samkvem mellom nordmenn og grannar i ulike land omkring Nordsjøen. Stikkord her er ideologisk, kulturell og religiøs utveksling, frå opplysningstida til moderne tid.

• Introduksjon: Regional kultur og endringsfaktorar
  Kva skil vestnorsk kultur frå andre kulturar? Med dette utgangspunktet spør vi: Kva er ein ’ region’ og kva konstituerer t.d. sørnorske kystregionar i dei samanhengane vi er opptekne av? Kva byggjer identitetskjensle på lokalt og regionalt, og kva for rolle spelar det religiøse i identitetsdanninga? Kva skjønar me med ’ modernitet’ i denne emnesamanhengen?
  • • Innføring i forsking omkring regional/ lokal kultur
    • Opplysningstankar i norsk kulturhistorie
    • modernitet og sekularisering som nøkkelomgrep i norsk historie- og livsynsvitskap
• Vestnorsk kultur - einskap eller mangfald
  I dette tyngdepunktet står kultur og åtferdsmønster på Vestlandet og Agder mest i fokus. Målet er å få fram tydelege konturar i utviklinga av fjord- og kystkulturen i dette sørnorske området i ein periode med aukande opplysning. Ikkje minst held vi kystnorske tilhøve opp mot andre delar av landet i eit tid som er prega av dei kulturelle endringane som kom med overgangen frå nasjonal religiøs einskapskultur til religiøs fridom.
  • • skilnader i samværs – og samlivsmønster
    • framveksten av folkeleg skriftkulturell kompetanse
    • utvikling av politiske idear – framveksten av større samfunnsansvar blant allmugepersonar, vegen mot lokalt sjølvstyre
    • Kyrkje og skule etter pietismen
• Kulturmøte over Nordsjøen
  I dette delemnet vil vi sjå på utgangspunktet for kulturmøte, handel og migrasjon mellom landa rundt Nordsjøen. Vidare vil vi studera i kva grad det var ein felles kulturell basis for påverknad. Vi vil undersøkja i kva grad kulturmøte stimulerte nytenking på viktige kulturelle område som folkestyre, kyrkjeordning og skule. Eit viktig mål er å finna ut om kulturmøtet stimulerte ein særeigen vest-norsk kultur og tenkemåte i møtet med moderne tid.
  • • Utgangspunkt for kulturmøtet: handelssamkvem og migrasjon
    • Basis for kulturell utveksling: puritanisme, pietisme – og opplysning
    • Resultat: endringar i politisk tenkemåte og det religiøse livet
    • Utblikk: ein vestvendt kultur?

På emnet vil ein nytta varierte undervisnings- og arbeidsformer – seminar og førelesning, i tillegg til prosessorientert skriving. På seminara vil du kunna få ansvar for å presentera oppgåveutkast, sentrale fagbøker og artiklar frå pensumlitteraturen som utgangspunkt for drøftingar mellom seminardeltakarane.

Studentane sitt arbeid gjennom heile semesteret blir lagt til grunn for vurdering i emnet. Følgjande arbeidskrav skal gjennomførast:

1. Skrive ei prosessoppgåve i samsvar med nærare oppsette formkrav og framdriftsplan. Ei prosessoppgåve skal ha eit omfang av ca 20000 teikn utan mellomrom i Word.
2. Skrive kortare kommentarar (responsar) til prosessoppgåver frå eit antal medstudentar. Ein kommentar skal ha eit omfang av 2000-3000 teikn utan mellomrom i Word.
3. Skrive eit refleksjonsnotat som skal ha eit omfang av 2000-3000 teikn utan mellomrom i Word.

Komplett arbeidsmappe må leverast til evaluering same semester som arbeidet er utført.
Arbeidskrava blir vurderte til godkjent/ikkje godkjent. Ein student som får "ikkje godkjent" på eitt eller fleire element i arbeidsmappa, får høve til å forbetre elementet til godkjent nivå same semester.

Prosessoppgåva (sjå punkt 1 over) skal bearbeidast til sluttoppgåve etter kommentarar frå medstudentar og faglærar. Sjå under "Vurdering og eksamen". Sluttoppgåva skal ha same omfang som prosessoppgåva.

Endeleg vurdering i emnet skjer på grunnlag av ei mappe med to element; sluttoppgåva og kommentarane til medstudentane (sjå under "Arbeidskrav" ovanfor) samt ei justerande munnleg prøve. Ved karakterfastsetting vil det bli nytta ein gradert karakterskala frå A til F, der E er lågaste ståkarakter.

Introduksjon: Regional kultur og endringsfaktorar

Amundsen, Arne Bugge og Laugerud, Henning. 2001. Norsk fritenkerhistorie 1500-1850, Oslo 2001: 195-217; 277-321 (65 s)

Fivelstad, Egil. “Fra klosteret til fabrikken”, i Weber, Max: Den protestantiske etikk og kapitalismens ånd. Oslo 1972: IX-XXIII

Gilje, Nils: ”Haugebevegelsen og sekulariseringens dialektikk” i: Christoffersen, S. og Wyller, T.: Arv og utfordring. Menneske og samfunn i den kristne moraltradisjonen, Oslo 1995: 215-229 (15 s)

Houston, R.A. Scottish Literacy and the Scottish Identity. Illiteracy and Society in Scotland and Northern England 1600-1800, Cambridge 1985: 1-19; 256-166

Klepp, Asbjørn. ”Hva er kystkultur?” i Løseth, A. og Sæther, P. (red.): Kystkultur. Særpreg og mangfald, Volda 1992: 7-16 (10 s)

Seland, Bjørg. ”Religiøse folkebevegelser I Norden fra midten av 1800-tallet” . Tidsskrift for kirke, religion og samfunn, 2/2004: 153-170 (18 s)

Smout, T.C. A Century of the Scottish People 1830-1950, London 1997: 133-208 (75 s)

Winge, Harald. “Regions and regional history in Norway” i Eliassen, F.-E., Mikkelsen, J. og Poulsen, B. (red.): Regional Integration in Early Modern Scandinavia, Odense 2001: 41-55 (15 s)

Aadnanes, Per Magne. Frå moderne vantru til ny religiøsitet - norsk livssynsdebatt gjennom hundre år, Oslo 1988: 17-77 (60 s)

Aadnanes, Per Magne. ”Fritenkjande bønder” i Døssland, A og Hjorthol, G. (red.): Lesande og skrivande bønder. Foredrag frå eit symposium, HVO 2005: 111-122 (11 s)

Sør- og Vestlandskysten

Bjørgo, Narve. 2006. ”Vestnorsk identitet i historisk perspektiv” i Knut Helle m.fl.: Vestlandets historie. Kultur. Bind. 3: 8–52 (44 s.). Bergen.

Christophersen, H. O.:”Sedelighetstilstanden på landet i Noreg” i Christophersen, H.O.: Eilert Sundt. En dikter i kjensgjerninger, Oslo 1979 (1962): 134-172 (38 s)

Døssland, Atle. 2003. ”Bønder, bøker og politikk. Samanheng mellom skriftkultur og politisk mobilisering i Noreg på 1800-talet” . Historisk tidsskrift 4/2003: 141-161 (20 s)

Døssland, Atle. 1976. ”Føresetnadene for eit kristeleg politisk parti i Hordaland 1933” . Syn og Segn 1: 48-55.

Døssland, Atle og Arnljot Løseth. 2006. ”Lokalmakt og sentralmakt, periferi og sentrum” i Knut Helle m.fl.: Vestlandets historie. Samfunn. Bind 2: 248–95 (48 s.). Bergen.

Fet, Jostein. Lesande bønder, Oslo 1995: 82-93 og 114-140 (39 s)

Høydal, Reidun: ”Vestlandslærarens kulturelle kapital. Kulturmønster og lærarrekruttering 1895-1920” i Skolen. Årbok for norsk utdanningshistorie, Oslo 1999: 40-78 (36 s)

Johansen, Karl Egil: ”Gudsfrykt med nøysemd”. Levestandard og livsstandard i Kyst-Noreg” i Løseth, A. og Sæther, P. (red.): Kystkultur. Særpreg og mangfald, Volda 1992: 51-62 (12 s)

Kolle, Nils og Haaland, Anders. ”Den sjøvende landsdelen” i Knut Helle m.fl.: Vestlandets historie. Natur og næring. Bind 1. Bergen 248–95 (48 s.)

Kolle, Nils. ”På leit etter det vestlandske”. Heimen 2/2007: 97–108.

Langhelle, Svein Ivar. 2006. ”Frå religiøst felleskap til personlege val” i Knut Helle m.fl.: Vestlandets historie. Kultur. Bind. 3: 106–46 (40 s.). Bergen.

Oftestad, Bernt. Den norske statsreligionen. Fra øvrighetskirke til demokratisk statskirke, Kristiansand 1998: 85-194 (110 s)

Rian, Øystein. ”Regionens rolle i historien” i Heimen 4/1997: 283-288 (6 s)

Slettan, Bjørn. ”1800-tallets folkelige religiøse bevegelser i Norge. Forsking på vekkelse og fromhetsliv; status og oppgaver”. Historisk tidsskrift 2/1995: 171-185 (14 s)

Øidne, Gabriel: ”Litt om motsetninga mellom Austlandet og Vestlandet” i Aagedal, O. (red.) 1986: 40-58 (18 s)

Kulturmøte over Nordsjøen

Bjørklund, Jarle. ”Trade and Cultural Exchange in the 17th and 18th Centuries”, i Bang-Andersen, Greenhill and Grude (ed.): the North sea. A Highway of Economic and Cultural Exchange Character – History, Stavanger-Oslo-Bergen-Trondheim 1985: 151-165

Broadie, Alexander. The Scottish Enlightenment. The Historical age of the Historical Nation, Edinburgh 2001: 43-112 (69 s)

Bruland, Kristine. “Norsk industrialisering i europeisk perspektiv”. Historisk tidsskrift 1989, s 155-165

Gustavsson, Anders. ”Norskfödde kvinnor i bohusländska kustorter” i Skärgård 3/1986: 9-21 (12 s)

Holm, Poul. Kystfolk. Kontakter og sammenhænge over Kattegat og Skagerak ca. 1550-1914, Esbjerg 1991: 219-296 (77 s)

Johnsen, Berit Eide. ”Fiender og venner. Kontakt og påvirkning” i Johansen, B. E.: Han sad i prisonen . Sjøfolk i engelsk fangenskap 1807-1821, Oslo 1993: 52-77 (26 s.)

Johnsen, Arne Odd. ”Den britiske innflyttingen til Nordmør på 1700-tallet”. Heimen 1941: 299–324.

Løvlie, Birger. Vestavind. 1870-årenes debatt om kristenliv og kirkeordning under innflytelse fra Skottland, Trondheim 2002: 17-119 (102 s)

Meyer, Frank. ”’Asien begynder i Malmö.’ Habitus-forskjeller i Skandinavia i første halvdel av det 20. århundret”, i Bjørnson, Ø., Nysæter, E. og Uthaug, A. K. (red.): Til debatt. Innlegg ved Norske historikardagar 1996, Bergen 1998: 253-264, (12 s)

Newby, Andrew og Birger Løvlie. Artikler om forholdet mellom England/Skottland og Norge etter opplysningstida. Ca 100 s.

Niemi, Einar. ”Innvandrere og religiøse minoriteter – en farlig allianse?” i Niemi, Myhre og Kjeldstadli: Norsk innvandringshistorie. Bind 2. I nasjonalstatens tid 1814-1940. Oslo 2003: 79-105

Sogner, Sølvi. ”Norwegian-Dutch Migrant Relations in the Seventeenth Century”, in Louis Sicking et al. (ed.): Dutch Light in the ”Norwegian Night”. Maritime Relations and Migration across the North Sea in Early Modern Times. Hilversum 2004 (12 s)

Emnet vert evaluert i samsvar med HVO sitt kvalitetssikringssystem.